Әділдік қызметіндегі цифрландыру: оңайлатылған атқарушылық өндірістің ерекшеліктері
Барлық мемлекеттік салаларды цифрландыру дәуірінде Қазақстан өзінің құқықтық жүйесіне де заманауи технологияларды белсенді енгізуде. Соңғы жылдардағы ең маңызды жаңалықтардың бірі – оңайлатылған атқарушылық өндіріс институтын дамыту болды. Ол сот актілері мен қаулылардың орындалу тиімділігін арттыруға, азаматтардың құқықтарын қорғауға және қоғамға түсетін әкімшілік әрі қаржылық жүктемені азайтуға бағытталған.
Оңайлатылған атқарушылық өндіріс дегеніміз не?
Оңайлатылған атқарушылық өндіріс — бұл сот актілері мен мемлекеттік органдардың қаулыларын (негізінен әкімшілік айыппұлдар мен даусыз өндіріп алуларды) Атқарушылық өндірістің мемлекеттік автоматтандырылған цифрлық жүйесі (АӨ МАЦЖ) арқылы автоматтандырылған немесе жеделдетілген режимде орындаудың заманауи форматы.
Бұл институттың басты мақсаты – артық бюрократиясыз, адам факторынсыз және тараптар үшін қосымша шығынсыз орындаудың максималды жеделдігін қамтамасыз ету.
Азаматтар үшін негізгі артықшылықтар
Оңайлатылған тәртіптің өндіріп алушылар үшін де, борышкерлер үшін де бірқатар айқын артықшылықтары бар:
Борышкердің қаражатын үнемдеу
Өндіріс автоматты режимде қозғалғанда, азаматтардан жеке сот орындаушыларының (ЖСО) қызметіне ақы төлеу талап етілмейді (әдетте бұл сома өндірілетін қарыздың 3%-ынан 25%-ына дейін құрайды). Азамат тек айыппұлдың немесе қарыздың өзін ғана төлейді.
Жылдам әрі ыңғайлы хабарландыру
Өндірістің қозғалғаны туралы хабарламалар азаматтарға SMS-хабарлама, eGov порталы, сондай-ақ екінші деңгейдегі банктердің мобильді қосымшаларындағы PUSH-хабарламалар арқылы жедел жіберіледі.
Қарызды өтеудің қарапайымдылығы мен жылдамдығы
Борышкерге қарызды хабарламадан немесе банк қосымшасынан тікелей «бір басу арқылы» өз еркімен өтеу мүмкіндігі беріледі. Төлем жасалғаннан кейін өндіріс автоматты түрде тоқтатылады, ал салынған уақытша шектеулер де бөгетсіз алынады.
Ашықтық және адам факторын алып тастау
Бастапқы процестерді цифрлық жүйе қалыптастыратындықтан, бұл процедурада субъективті көзқарасқа жол берілмейді.
Бұл механизм қалай жұмыс істейді?
Қозғау және хабарлау: Атқарушылық құжат жүйеге түскеннен кейін борышкерге заңда белгіленген мерзімде талапты өз еркімен орындау құқығы түсіндірілген хабарлама жіберіледі.
Шараларды қолдану: Оңайлатылған өндіріс шеңберінде жүйе өз еркімен төлеуді қамтамасыз ету үшін банк мекемелеріне сұрау салулар мен хабарламаларды автоматты түрде жібере алады.
Жеке сот орындаушысына тапсыру: Егер борышкер талаптарды заңда белгіленген мерзімде орындамаса немесе процестік дау туындаса (мысалы, құжатқа шағым жасау немесе келіспеушілік туралы өтініш), атқарушылық құжат жалпы тәртіппен мәжбүрлеп орындау үшін жеке сот орындаушысына (ЖСО) беріледі.
Жоғары құқықтық мәдениет – тұрақтылық кепілі
Оңайлатылған атқарушылық өндіріс – бұл жай ғана техникалық алға басу емес, құқықтық жүйенің кемелдігі мен азаматтарға деген сенімнің көрінісі. Міндеттемелерді өз еркімен және артық шығынсыз орындауға мүмкіндік бере отырып, мемлекет құқықтық сауаттылық иен жауапкершіліктің артуына ықпал етеді.
Әділет департаменті ескертеді: берешектің бар-жоғын уақтылы тексеру және цифрлық сервистерді пайдалану жағымсыз шектеулердің алдын алуға әрі жеке уақыт пен қаражатты үнемдеуге мүмкіндік береді.
Айдын Науқанов,
Әділет департаментінің бас маманы
